Takvim Hesaplama

Hicrî Takvim: Osmanlı Devleti Âliyesi Tanzimata kadar hicrî takvim kullanıyor. 1 Muharrem de senenin başı.

Hicri Takvim ile Miladi Takvim Dönüşüm Hesapları:

Hicri tarihi miladi takvime çevirmek için, hicri yıl 33′ e bölünüyor . Hicrî seneden bölüm çıkarılıyor, çıkana 622 ekleniyor, hicri senenin miladiye tekabül eden senesi takriben ortaya çıkıyor.

Rumi Takvim: Güneşin hareketine göre tanzim edilmiş, 365 günü esas alan, mâli işlerde 1678’den itibaren kullanılan takvim. 1839’dan bu yana yani Tanzimatla Osmanlı’da tüm resmî ve mâlî umurun takvimi oluyor. (1 Mart Cuma yılbaşı oluyor. 13 Mart 1840)

Julien ve Gregoryen Farkı: Güneşin hareketlerini esas alan Julien ve Gregoryen olmak üzere iki cins takvim var. Osmanlı Devleti Âliyesinde 1918’e kadar senenin ilk günü 1 Mart olmak üzere Julien takvimi, 1918 sonrasında ise senenin ilk günü 1 Ocak olmak üzere Gregoryen takvimi kullanılıyor.

Rumi takvimde Ekim Teşrîni evvel, Kasım Teşrîni sâni, Aralık Kanuni evvel, Ocak Kanuni sâni ismi ile tesmiye olunuyor.

Rumi Takvim ile Miladi Takvim Dönüşüm Hesapları:

-Osmanlı Devleti Âliyesinde Rûmî 1334/ Miladî 1918 senesi öncesinde Julien, sonrasında Gregoryen takvimi geçerli olmuştu.-

Rûmî tarihe 584 sayısı eklenerek Milâdî takvime tekabül eden sene ortaya çıkıyor. Fakat gün hesaplamalarında tarih Rûmî 1334 (Milâdî 1918) öncesine ait bir tarihse, asra göre 13, 12 yahut 11 sayısının eklenmesi icap ediyor. Julien takvimin câri olduğu tarih hesaplamalarında (20.yy’da) 13, (19.yy’da) 12, (18.yy’da) 11 gün ziyadesi gerekiyor. Gregoryen’ a geçilmiş bir tarihse 584 eklemek kâfi. Yani burada Rumî 1334 (Milâdî 1918) öncesi mi ona bakmak gerekli.

Bir de bulduğumuz ayla ilgili teferruat var. İşimiz düşerse anlamaya çalışırsak kendini daha iyi açar bu bilgi. Meseleyi öğrendiğim çalışmadan yapacağım iktibasla doğrudan aktarıyorum:

Bu yazılanları https://avys.omu.edu.tr › Osmanlı Devletinde Kullanılan Takvimler.pdf isimli çalışmadan öğrendim.

Cemil Meriç, babasının Kur’an’ı Kerim kapağına not aldığı doğum tarihi 1332 Kanuni evvel 12 ‘nin, Meydan Larousse’un Rumî ve Milâdî dönüşüm hesabına göre tutmadığını söylüyor Bu Ülke’sinde. Fakat yukarıdaki çalışmaya göre hesaplanınca 1332, hatalı bulunan 1911’e değil 1916’a denk düşüyor. Çünkü 1334 öncesi yıllara 584, 20.yy a ait bir tarihse güne de 13 sayısı eklenir. Böylece Cemil Meriç’in doğum tarihi 25 Ocak 1916 olarak bulunur.

Wikipedia’da yazdığı gibi 12 Kanuni evvel , 12 Ocak diye çevirilmez. Julien Milâdî takvime göre 13 gün geri olduğu için gerekli ekleme (+13) yapılmalıdır.

Yine de kesin bir dille konuşmayayım, Ondokuz Mayıs Üniversitesi sitesinden okuduğum isim ve imzasına rastlamadığım yukarıdaki belgeye göre hesaplama ve bilgiler böyle. Zamanı yaratan, mekanı yaratan, güneşi ve ayı yaratanın adıyla başlarım ve bitiriyorum.

Fatma Z.